Πρακτικός οδηγός

Κομποστοποίηση

Περιεχόμενα του οδηγού

01Ξεκινώντας σωστά4▸

Πώς φτιάχνεται το κομπόστ;Διαλογή βιοαποβλήτων: τι λέει ο νόμος Ξεκίνημα κομποστοποιητή Κομπόστ, βερμικομπόστ, bokashi ή EM;

02Επιλέξτε τον κομποστοποιητή σας4▸

Κομπόστ σε σωρό ή σε κάδο;Ξύλινος κομποστοποιητής Περιστρεφόμενος κάδος: υπέρ και κατά Τι μέγεθος κομποστοποιητή;

03Επιτυχημένο κομπόστ κάθε μέρα6▸

Τι βάζουμε στον κομποστοποιητή;Πράσινα και καφέ υλικά Υγρασία και αερισμός κομπόστ Τα αμφιλεγόμενα απόβλητα Κομπόστ σε όλες τις εποχές Φυτικά απόβλητα: κομπόστ, όχι φωτιά

04Επίλυση προβλήματος2▸

Κομπόστ που μυρίζει ή δεν προχωρά Οι εχθροί του κομποστοποιητή

05Συγκομιδή και χρήση του κομπόστ4▸

Πότε έχει ωριμάσει το κομπόστ Συλλογή και κοσκίνισμα κομπόστ Χρήση κομπόστ: δόσεις ανά καλλιέργεια Σπιτικό φυτόχωμα

06Κομποστοποίηση στην πόλη και πέρα από τα βασικά5▸

Κομποστ σε διαμέρισμα Κοινόχρηστος κάδος: οδηγός χρήσης Χώμα φύλλων Θερμό κομπόστ: η μέθοδος Berkeley Ενεργοποιητές κομπόστ: χρήσιμοι ή όχι;

Πρακτικός οδηγόςΚομποστοποίηση

Πώς φτιάχνεται το κομπόστ; Οι 4 φάσεις της κομποστοποίησης με απλά λόγια

Ο Willy, το σκουλήκι κομποστοποίησης, με κράνος εξερευνητή, βγαίνει από την κορυφή ενός ξύλινου κομποστοποιητή χωρίς πάτο σε τομή: φρέσκα απορρίμματα, μικροοργανισμοί στη δουλειά και ώριμο κομπόστ γεμάτο σκουλήκια πάνω στο χώμα

Μια φλούδα καρότου που, λίγους μήνες αργότερα, γίνεται ένα καφέ, εύθρυπτο χώμα που μυρίζει δάσος: το κομπόστ έχει κάτι το μαγικό. Κι όμως, δεν υπάρχει κανένα μυστικό, μόνο ένα πλήθος ζωντανών οργανισμών που τρώνε, αναπνέουν και διαδέχονται ο ένας τον άλλον μέσα στον κομποστοποιητή σας.

Το να καταλάβετε τι συμβαίνει στο εσωτερικό είναι ο καλύτερος τρόπος για να πετύχετε το κομπόστ σας χωρίς να αναρωτιέστε εκατό πράγματα. Ακολουθούν τα κύρια στάδια της μετατροπής, εξηγημένα με απλά λόγια, και οι λίγοι κανόνες που προκύπτουν από αυτά.

Η κομποστοποίηση, μια χώνεψη στον ανοιχτό αέρα

Διάγραμμα των τεσσάρων φάσεων της κομποστοποίησης: άνοδος της θερμοκρασίας, θερμή φάση, ψύξη και ωρίμανση Κομποστοποίηση σημαίνει να αφήνουμε ζωντανούς οργανισμούς να αποσυνθέσουν την οργανική ύλη παρουσία οξυγόνου. Τα απορρίμματα της κουζίνας και του κήπου τούς χρησιμεύουν ως τροφή: αντλούν από αυτά άνθρακα για ενέργεια και άζωτο για να φτιάξουν τα δικά τους κύτταρα, ενώ χρειάζονται νερό και αέρα για να ζήσουν. Αυτό που αφήνουν πίσω τους, μετά από πολλά διαδοχικά γεύματα, είναι το κομπόστ: ένα σταθερό υλικό, πλούσιο σε χούμους, που στη συνέχεια επιστρέφουμε στο έδαφος.

Η σημαντική φράση είναι «στον ανοιχτό αέρα». Όταν λείπει το οξυγόνο, επειδή ο σωρός είναι υπερβολικά πατημένος ή μουσκεμένος, οι οργανισμοί που χρειάζονται αέρα ασφυκτιούν. Τότε τη σκυτάλη παίρνουν άλλοι μικροοργανισμοί. Αυτοί δουλεύουν χωρίς οξυγόνο, όπως σε μια χωματερή ή στον πυθμένα μιας λιμνούλας, και παράγουν μεθάνιο, ένα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου, καθώς και δύσοσμα αέρια. Γι' αυτό ένα κομπόστ που μυρίζει άσχημα συνήθως στερείται αέρα. Το διάγραμμα συνοψίζει τις τέσσερις φάσεις που περιγράφουμε αναλυτικά παρακάτω: την άνοδο της θερμοκρασίας (1), τη θερμή φάση (2), την ψύξη (3) και την ωρίμανση (4).

Ποιος δουλεύει; Βακτήρια, μύκητες και μικρή πανίδα

Τα βακτήρια, οι περισσότεροι εργάτες

Σε ένα μόνο γραμμάριο κομπόστ ζουν δισεκατομμύρια μικροοργανισμοί. Τα βακτήρια αποτελούν το 80 έως 90 % αυτών. Αυτά κάνουν το μεγαλύτερο μέρος της αποσύνθεσης και παράγουν τη θερμότητα που μερικές φορές νιώθουμε όταν βυθίζουμε το χέρι σε έναν ενεργό σωρό.

Οι μύκητες και οι ακτινομύκητες, ειδικοί στα σκληρά υλικά

Οι μύκητες (μούχλες και ζυμομύκητες) επιτίθενται στα σκληρά υπολείμματα που τα βακτήρια χωνεύουν δύσκολα: ξερά στελέχη, χοντρά φύλλα, χαρτόνι. Οι ακτινομύκητες, βακτήρια που σχηματίζουν λεπτά νημάτια, διασπούν την κυτταρίνη και ένα μέρος του ξύλου. Συχνά διακρίνουμε το υπόλευκο δίκτυό τους, σαν ιστό, στο εξωτερικό στρώμα του σωρού προς το τέλος της κομποστοποίησης: δεν πρόκειται για ασθένεια, αλλά για σημάδι ότι η δουλειά προχωρά.

Η μικρή πανίδα, που θρυμματίζει και ανακατεύει

Μόλις το υλικό κρυώσει, εγκαθίστανται μεγαλύτερα ζώα: γαιοσκώληκες, ισόποδα, πολύποδα, ακάρεα, μικρά κολεόπτερα. Τεμαχίζουν τα απορρίμματα, τα ανακατεύουν και ανοίγουν τον δρόμο στους μικροοργανισμούς. Οι γαιοσκώληκες παίζουν εδώ πρωταγωνιστικό ρόλο, τον οποίο περιγράφουμε αναλυτικά στο άρθρο μας Ο ρόλος των γαιοσκωλήκων.

Το ξέρατε;
Αυτοί οι μικροοργανισμοί δεν προέρχονται από κάποιο φακελάκι: υπάρχουν ήδη στις φλούδες σας, στα ξερά φύλλα και στο χώμα του κήπου. Ένα καλά ισορροπημένο κομπόστ αποικίζεται από μόνο του. Μια μικρή βοήθεια παραμένει χρήσιμη σε ορισμένες περιπτώσεις: πασπαλισμένο πάνω στα υπολείμματα της κουζίνας, ο ενεργοποιητής bokashi μας, που παρασκευάζεται στη φάρμα, βοηθά να περιοριστούν οι δυσάρεστες οσμές και να επανεκκινήσει ένα κομπόστ που ξεκινά αργά. Εξηγούμε πότε να τον χρησιμοποιείτε στο άρθρο μας Ενεργοποιητής κομπόστ: χρήσιμος ή όχι;

Φάση 1: η άνοδος της θερμοκρασίας

Αμέσως μετά από μια μεγάλη προσθήκη φρέσκων απορριμμάτων, πιάνουν δουλειά οι λεγόμενοι μεσόφιλοι μικροοργανισμοί, που προτιμούν τις μέτριες θερμοκρασίες. Καταναλώνουν πρώτα ό,τι αποσυντίθεται πιο εύκολα: σάκχαρα, άμυλα, μαλακά υλικά. Αυτή η έντονη δραστηριότητα παράγει θερμότητα. Σε έναν καλά γεμάτο σωρό, αυτή η πρώτη φάση διαρκεί μόνο λίγες ημέρες.

Φάση 2: η θερμή (θερμόφιλη) φάση

Όταν η θερμοκρασία ξεπεράσει περίπου τους 40 °C, τη σκυτάλη παίρνουν τα είδη που είναι προσαρμοσμένα στη ζέστη, τα λεγόμενα θερμόφιλα. Αυτά συνεχίζουν να αποσυνθέτουν τα πιο ανθεκτικά υλικά. Αυτή η φάση μπορεί να διαρκέσει από λίγες ημέρες έως αρκετούς μήνες, ανάλογα με τον όγκο και την ανάμειξη.

Αξίζει να γνωρίζετε δύο όρια. Από τους 55 °C και πάνω, καταστρέφεται ένα μεγάλο μέρος των μικροβίων που είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο και των ασθενειών των φυτών. Πάνω από περίπου τους 65 °C, όμως, η ζέστη σκοτώνει επίσης πολλούς από τους ωφέλιμους μικροοργανισμούς και η αποσύνθεση επιβραδύνεται: ένα πιο ζεστό κομπόστ δεν είναι λοιπόν απαραίτητα καλύτερο κομπόστ.

Φάσεις 3 και 4: ψύξη και ωρίμανση

Η μικρή πανίδα του κομπόστ σε κοντινό πλάνο: γαιοσκώληκας, ισόποδο, πολύποδο, κολλέμβολα και λευκά νημάτια μυκήτων πάνω σε απορρίμματα που αποσυντίθενται Όταν εξαντληθούν τα εύπεπτα υλικά, η δραστηριότητα μειώνεται και η θερμοκρασία πέφτει σιγά σιγά. Οι μεσόφιλοι οργανισμοί επιστρέφουν, οι μύκητες και οι ακτινομύκητες επιτίθενται σε ό,τι πιο σκληρό απέμεινε και έπειτα η μικρή πανίδα αποικίζει το σύνολο. Αυτή είναι η φάση της ψύξης, την οποία ακολουθεί η ωρίμανση, κατά την οποία σχηματίζεται το χούμους.

Ορισμένα βιβλία μιλούν για τρεις φάσεις, ενώνοντας την ψύξη και την ωρίμανση· άλλα μετρούν τέσσερις. Ο διαχωρισμός δεν έχει σημασία: κρατήστε ότι αυτό το τελευταίο στάδιο είναι το μεγαλύτερο. Διαρκεί αρκετούς μήνες και αυτό κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα «φρέσκο» κομπόστ, ακόμη ενεργό, και σε ένα ώριμο κομπόστ, σκούρο και εύθρυπτο, έτοιμο για τον λαχανόκηπο. Εξηγούμε πώς να τα ξεχωρίζετε στο άρθρο μας Πώς να καταλάβετε αν το κομπόστ σας είναι ώριμο.

Γιατί το κομπόστ του κήπου ζεσταίνεται λίγο, και αυτό δεν είναι πρόβλημα

Η μικρή πανίδα του κομπόστ: ισόποδα, κολλέμβολα, σκουλήκια και νημάτια μυκήτων

Θερμοκρασίες από 55 έως 65 °C επιτυγχάνονται κυρίως στους μεγάλους σωρούς των βιομηχανικών εγκαταστάσεων, οι οποίοι συχνά ξεπερνούν τους 60 °C. Σε έναν οικιακό κομποστοποιητή, ο όγκος είναι μικρός και η θερμότητα διαφεύγει εύκολα από τα πλαϊνά και από πάνω. Ας το πούμε καθαρά: η θερμοκρασία εκεί μένει γενικά χαμηλή και δεν αρκεί για να εξασφαλίσει την καταστροφή των μικροβίων και των σπόρων των ζιζανίων.

Αυτό δεν είναι αποτυχία. Ένα «κρύο» κομπόστ γίνεται μια χαρά: είναι απλώς πιο αργό και η μικρή πανίδα παίζει σε αυτό σημαντικότερο ρόλο. Χρειάζεται μόνο να βγάλουμε ένα πρακτικό συμπέρασμα: αφού ο κομποστοποιητής σας δεν απολυμαίνει, αποφεύγουμε να βάζουμε μέσα άρρωστα φυτά και ζιζάνια που έχουν σποροποιήσει. Αν θέλετε να δοκιμάσετε την περιπέτεια του πολύ ζεστού κομπόστ, το άρθρο μας για το ζεστό κομπόστ και τη μέθοδο Berkeley περιγράφει αναλυτικά τις συνθήκες, που είναι αρκετά απαιτητικές.

Να θυμάστε
Το κομπόστ φτιάχνεται σε τέσσερα στάδια: ένα γρήγορο ξεκίνημα, μια θερμή φάση, μια ψύξη και έπειτα μια μακρά ωρίμανση. Σε έναν κομποστοποιητή κήπου, η θερμή φάση είναι διακριτική: αυτό είναι φυσιολογικό, αλλά εξηγεί γιατί ορισμένα απορρίμματα πρέπει να αποκλείονται.

Οι 4 κανόνες που προκύπτουν: αέρας, νερό, ανάμειξη, χρόνος

Ο αέρας

Χωρίς οξυγόνο, οι καλοί εργάτες σταματούν και εμφανίζονται οι οσμές. Ένα ελαφρύ ανακάτεμα σε κάθε προσθήκη και έπειτα ένα πιο πλήρες ανακάτεμα περίπου μία φορά τον μήνα, με τη τσουγκράνα ή με έναν αεριστήρα όπως το Brass'Compost, αρκούν συνήθως. Τον σωστό ρυθμό ανάλογα με τον εξοπλισμό σας εξηγούμε στο άρθρο μας για την υγρασία και τον αερισμό του κομπόστ.

Το νερό

Οι μικροοργανισμοί ζουν σε λεπτές μεμβράνες νερού. Αν είναι πολύ ξερό, όλα σταματούν· αν είναι πολύ βρεγμένο, ο αέρας δεν περνά πια. Ο καλός οδηγός: ένα κομπόστ υγρό σαν σφουγγάρι που μόλις στύψατε.

Η ανάμειξη

Τα απορρίμματα που είναι πλούσια σε άζωτο (φλούδες, κομμένο γκαζόν) αποσυντίθενται γρήγορα αλλά σαπίζουν όταν είναι μόνα τους· τα απορρίμματα που είναι πλούσια σε άνθρακα (ξερά φύλλα, κλαδάκια, χαρτόνι) είναι αργά αλλά προσφέρουν τη δομή. Η ανάμειξή τους είναι αυτή που τρέφει σωστά τους μικροοργανισμούς, όπως εξηγούμε στο άρθρο μας Πράσινα και καφέ υλικά.

Ο χρόνος

Ένα κομπόστ κήπου χρειάζεται αρκετούς μήνες: υπολογίστε τέσσερις έως εννέα μήνες σε κάδο, ανάλογα με την εποχή και τη φροντίδα, και έξι έως δώδεκα μήνες σε σωρό. Ένας κάδος όπως ο Ξύλινος κομποστοποιητής Compostys μας, τοποθετημένος απευθείας στο χώμα, επιτρέπει στη μικρή πανίδα να ανεβαίνει από το έδαφος και να ολοκληρώνει τη δουλειά με τον δικό της ρυθμό.

Συνοπτικά

Το κομπόστ είναι έργο μιας αλυσίδας ζωντανών οργανισμών: βακτήρια που ξεκινούν τη διαδικασία και ζεσταίνουν τον σωρό, μύκητες και ακτινομύκητες που επιτίθενται στα σκληρά υλικά και έπειτα σκουλήκια και μικρά ζώα που ολοκληρώνουν τη μετατροπή κατά τη διάρκεια μιας μακράς ωρίμανσης. Σε έναν οικιακό κομποστοποιητή, η θερμότητα μένει μέτρια: το κομπόστ γίνεται κανονικά, αλλά δεν απολυμαίνει τα πάντα. Για να δουλεύουν καλά αυτοί οι εργάτες, χρειάζονται αέρα, νερό σε λογική ποσότητα, ένα μείγμα πράσινων και καφέ απορριμμάτων και μερικούς μήνες υπομονής.